به گزارش روابط عمومی پژوهشکده غدد درون‌ریز و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی ایران، جلسه هفتگی ژورنال کلاب این پژوهشکده روز یکشنبه ۲۵ مرداد ماه ۱۴۰۵، با حضور جمعی از اعضای هیأت علمی، دانشجویان تحصیلات تکمیلی و دستیاران فوق‌تخصص غدد، در سالن کنفرانس پژوهشکده برگزار شد.

در این نشست علمی، سارا بازگیری، فوق‌تخصص غدد درون‌ریز و متابولیسم، به ارائه و بررسی دقیق یک مقاله مروری‑سیستماتیک و متاآنالیز منتشرشده در یکی از مجلات معتبر بین‌المللی پرداختند. محتوای علمی این مقاله در قالب یک فایل پی‌دی‌اف (PDF) شامل اسلایدهای تشریحی، جداول آماری، نمودارهای جنگلی (Forest Plot) و آنالیزهای زیرگروهی، در اختیار شرکت‌کنندگان قرار گرفت و مبنای بحث و تبادل نظر قرار گرفت.

دکتر بازگیری در آغاز جلسه با اشاره به شیوع بالای بیماری کبد چرب متابولیک (MASLD) در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ (حدود ۷۰ درصد)، گفت: «با توجه به اینکه بیماری کبد چرب می‌تواند به استئاتوهپاتیت (MASH)، سیروز، کارسینوم هپاتوسلولار (HCC) و در نهایت مرگ و میر کبدی منجر شود، بررسی اثرات داروهای ضددیابت بر پیامدهای کبدی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مطالعه امروز که به صورت متاآنالیز روی بیش از ۵/۳ میلیون بیمار انجام شده، دقیقاً به همین خلأ دانشی پاسخ داده است.»

وی با استناد به اسلایدهای فایل پی‌دی‌اف ارائه‌شده، افزود: «این متاآنالیز که بر اساس دستورالعمل PRISMA و با جستجوی جامع در پایگاه‌های PubMed، Embase، Web of Science، CINAHL و Cochrane CENTRAL تا تاریخ ۳۱ می ۲۰۲۵ انجام شده، به بررسی سه گروه دارویی اصلی جدید شامل آگونیست‌های گیرنده GLP-1 (GLP-1 RA)، مهارکننده‌های SGLT-2 (SGLT-2 inhibitor) و مهارکننده‌های DPP-4 (DPP-4 inhibitor) پرداخته است. معیار ورود مطالعات، بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ بودند که به تازگی مصرف این داروها را آغاز کرده و گروه مقایسه‌کننده داشتند و پیامدهای اولیه شامل بروز جدید HCC و رویدادهای غیرسرطانی کبدی (شامل سیروز و نارسایی کبدی) بود.»

دکتر بازگیری در ادامه با نمایش نمودارهای مربوطه، به تشریح یافته‌های اصلی پرداخت و اظهار داشت: «نتایج این متاآنالیز نشان می‌دهد که داروهای GLP-1 RA به طور معناداری خطر HCC را حدود ۲۳ درصد و خطر رویدادهای غیرسرطانی کبدی را حدود ۲۱ درصد در مقایسه با مهارکننده‌های DPP-4 کاهش می‌دهند. همچنین داروهای SGLT-2 inhibitor نیز در کاهش هر دو پیامد مذکور مؤثر بودند. در مقابل، گروه DPP-4 inhibitor نه‌تنها اثری در پیشگیری از HCC نداشتند، بلکه با افزایش خطر رویدادهای غیرسرطانی کبدی نیز همراه بودند که این یافته بر اساس اسلایدهای فایل پی‌دی‌اف، با اشاره به مکانیسم‌های احتمالی نظیر افزایش مقاومت عروق پورت و ترومبوز وریدی توجیه شده است.»

وی در خصوص آنالیزهای زیرگروهی که در فایل پی‌دی‌اف به تفصیل آمده بود، خاطرنشان کرد: «در زیرگروه بیماران مبتلا به دیابت و بیماری مزمن کبدی (مانند هپاتیت B یا C یا سیروز)، داروهای GLP-1 RA توانستند خطر نارسایی کبدی (Hepatic Decompensation) را تا ۲۱ درصد کاهش دهند، در حالی که مهارکننده‌های DPP-4 در همین زیرگروه با افزایش خطر نارسایی کبدی همراه بودند. همچنین در آنالیز شبکه‌ای (Network Meta-Analysis)، داروهای SGLT-2 inhibitor در رتبه اول کاهش هر دو پیامد قرار گرفتند.»

این فوق‌تخصص غدد در ادامه به نقاط قوت و محدودیت‌های مطالعه اشاره کرد و گفت: «از نقاط قوت این پژوهش می‌توان به حجم بسیار بالای نمونه (بیش از ۵/۳ میلیون بیمار) و تحلیل‌های حساسیت متعدد اشاره کرد که نشان داد یافته‌ها از استحکام روش‌شناختی خوبی برخوردارند. با این حال، محدودیت‌هایی نظیر مشاهده‌ای بودن تمام مطالعات واردشده، ناهمگونی نسبتاً بالا و وجود متغیرهای مداخله‌گر ناشناخته، ضرورت انجام کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌شده آینده‌نگر را بیش از پیش مشخص می‌کند.»

دکتر بازگیری در پایان ضمن تشکر از اساتید و دانشجویان حاضر، تأکید کرد: «پیام اصلی این مطالعه که در فایل پی‌دی‌اف ارائه‌شده به زیبایی ترسیم شده، این است که هنگام انتخاب داروی ضددیابت در بیماران با ریسک بالای کبدی، صرفاً نباید به کنترل قند و عوارض قلبی اکتفا کرد، بلکه باید اثرات محافظتی یا مضر کبدی داروها را نیز در نظر گرفت. به نظر می‌رسد داروهای GLP-1 RA و SGLT-2 inhibitor گزینه‌های ارجح‌تری برای این گروه از بیماران باشند، هرچند انتخاب نهایی باید بر اساس شرایط بالینی و با نظر پزشک معالج صورت گیرد.»