به گزارش خبرنگار روابط عمومی پژوهشکده غدد درون‌ریز و متابولیسم، کارگاه دو روزه آموزش و توانمندسازی پزشکان در زمینه تشخیص، درمان و مراقبت همه‌جانبه در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲، روزهای ۱۹ و ۲۰ تیرماه ۱۴۰۵، در سالن همایش‌های پژوهشکده برگزار شد. این کارگاه آموزشی با هدف ارتقای سطح دانش و مهارت‌های عملی پزشکان در مدیریت جامع بیماران دیابتی با حضور پزشکان همراه بود.

در روز اول این کارگاه، دکتر محمدابراهیم خمسه، عضو هیات علمی و فوق‌تخصص غدد درون ریز و متابولیسم و رئیس پژوهشکده، به ارائه آخرین رهنمودهای انجمن دیابت آمریکا (ADA) در سال ۲۰۲۵ در زمینه درمان دارویی دیابت نوع ۲ پرداخت. وی با مرور رویکردهای نوین درمانی، بر اهمیت رویکرد فردمحور در تعیین اهداف قند خون تأکید کرد و گفت: انتخاب هدف درمانی برای هموگلوبین A1c باید بر اساس عوامل فردی مانند سن بیمار، طول مدت دیابت، خطر هیپوگلیسمی، بیماری‌های همراه و وجود عوارض قلبی-عروقی انجام شود و درمان باید با مشارکت بیمار و به صورت پویا و متناسب با شرایط وی تنظیم گردد.

دکتر خمسه با اشاره به چرخه تصمیم‌گیری برای مدیریت قند خون در دیابت نوع ۲، افزود: برای جلوگیری از اینرسی درمانی، باید وضعیت بیمار هر ۳ تا ۶ ماه یکبار بازبینی و در صورت نیاز رژیم درمانی تعدیل شود. همچنین در بیماران با خطر بالای قلبی-عروقی و کلیوی، استفاده از داروهای با اثرات محافظتی مانند مهارکننده‌های SGLT2 و آگونیست‌های گیرنده GLP-1 در اولویت قرار دارد.

در ادامه، دکتر مجتبی ملک، فوق‌تخصص غدد و عضو هیأت علمی پژوهشکده، به تشریح مکانیسم‌های اثر و نحوه تجویز داروهای مختلف ضد دیابت پرداخت و بر اهمیت توجه به عملکرد کلیه در انتخاب و دوزدهی داروها تأکید کرد. وی در مورد متفورمین به عنوان داروی خط اول درمان دیابت نوع ۲ گفت: متفورمین با دوز شروع ۵۰۰ میلی‌گرم در روز و افزایش تدریجی تا حداکثر ۲۰۰۰-۱۵۰۰ میلی‌گرم در روز تجویز می‌شود و در بیماران با اختلال عملکرد کلیه، باید دوز آن بر اساس میزان eGFR تنظیم گردد.

دکتر ملک با اشاره به داروهای جدیدتر مانند مهارکننده‌های SGLT2، اظهار کرد: این داروها علاوه بر کنترل قند خون، با کاهش جذب مجدد گلوکز در کلیه و ایجاد دیورز اسمزی، اثرات مفیدی بر کاهش وزن، فشار خون و کاهش خطر پیشرفت بیماری کلیوی و نارسایی قلبی دارند. امپاگلیفلوزین، کاناگلیفلوزین و داپاگلیفلوزین از جمله داروهای این گروه هستند که در مطالعات بزرگ، کاهش قابل توجه حوادث قلبی-عروقی و کلیوی را نشان داده‌اند و در بیماران با eGFR بالاتر از ۲۰ قابل استفاده هستند.

در بخش دیگری از کارگاه، دکتر ناهید هاشمی مدنی، فوق‌تخصص غدد و عضو هیأت علمی پژوهشکده، به موضوع مراقبت از پای دیابتی و غربالگری رتینوپاتی پرداخت. وی با تأکید بر اینکه تمامی بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ باید از زمان تشخیص و بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱ از ۵ سال پس از تشخیص، از نظر نوروپاتی دیابتی غربالگری شوند، گفت: غربالگری نوروپاتی شامل معاینه دقیق پوست از نظر زخم یا ضایعات پیش‌زخمی، ارزیابی تغییرشکل‌های پا، و بررسی افتادگی حس محافظتی با استفاده از مونوفیلامان ۱۰ گرمی به همراه حداقل یک آزمون دیگر نظیر سنجش حس درد با سوزن، حس دما، حس ارتعاش با چنگال ۱۲۸ هرتز یا رفلکس مچ‌پایی است.

دکتر هاشمی مدنی با اشاره به اهمیت غربالگری بیماری عروق محیطی، افزود: تمامی بیماران دیابتی بالای ۵۰ سال و همچنین بیماران زیر ۵۰ سال با دیابت و حداقل یک عامل خطر قلبی-عروقی دیگر باید از نظر بیماری عروق محیطی غربالگری شوند. شاخص مچ‌پایی-بازویی (ABI) روش ساده و غیرتهاجمی برای تشخیص این بیماری است و مقادیر کمتر یا مساوی ۰.۹ نشان‌دهنده بیماری عروق محیطی است. در بیماران با کلسیفیکاسیون عروق میانی که ABI کاذب بالا دارد، استفاده از شاخص انگشت-بازویی (TBI) توصیه می‌شود.

وی در ادامه به مدیریت عوامل خطر در بیماران مبتلا به بیماری عروق محیطی اشاره کرد و گفت: ترک سیگار، استفاده از دوز بالای استاتین برای کاهش LDL به کمتر از ۵۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر، کنترل دقیق قند خون با هدف HbA1c کمتر از ۷ درصد، کنترل فشار خون زیر ۱۳۰/۸۰ میلی‌متر جیوه، و تجویز داروهای ضدپلاکت مانند آسپرین یا کلوپیدوگرل در بیماران علامت‌دار، از ارکان اصلی درمان هستند. همچنین استفاده از سیلوستازول به عنوان دارویی مؤثر در بهبود علائم و افزایش مسافت پیاده‌روی در بیماران با لنگش متناوب توصیه می‌شود.

دکتر هاشمی مدنی در بخش دیگری از کارگاه به موضوع رتینوپاتی دیابتی پرداخت و با اشاره به آمار نگران‌کننده شیوع این عارضه، گفت: رتینوپاتی دیابتی همچنان یکی از علل اصلی نابینایی در بزرگسالان در سراسر جهان محسوب می‌شود، در حالی که بیش از ۹۰ درصد از موارد کاهش شدید بینایی ناشی از رتینوپاتی پرولیفراتیو قابل پیشگیری است. وی با بیان داستان واقعی یک بیمار که به دلیل عدم آگاهی و غربالگری به موقع، بینایی خود را از دست داده بود، بر نقش حیاتی غربالگری منظم چشم در جلوگیری از نابینایی تأکید کرد.

وی در خصوص زمان شروع غربالگری رتینوپاتی، گفت: بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ باید بلافاصله پس از تشخیص و بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱، ۵ سال پس از تشخیص، تحت معاینه جامع چشم توسط چشم‌پزشک قرار گیرند. همچنین در زنان مبتلا به دیابت که قصد بارداری دارند یا باردار می‌شوند، معاینه چشم قبل از بارداری و در طول دوران بارداری ضروری است.

دکتر هاشمی مدنی با اشاره به روش‌های غربالگری، افزود: معاینه جامع چشم شامل اندازه‌گیری دید و معاینه فوندوس (شبکیه و ماکولا) است. در صورت عدم دسترسی به چشم‌پزشک، برنامه‌های غربالگری از راه دور از طریق عکاسی از فوندوس با دوربین‌های رومیزی یا دستی می‌تواند جایگزین مناسبی باشد. عکس‌های گرفته شده امکان تشخیص ضایعات اولیه مانند میکروآنوریسم، خونریزی‌ها، اگزوداهای سخت و لکه‌های پنبه‌ای را فراهم می‌کند.

وی در ادامه به طبقه‌بندی بین‌المللی رتینوپاتی دیابتی اشاره کرد و گفت: این طبقه‌بندی شامل پنج سطح بالینی است: بدون رتینوپاتی، رتینوپاتی غیرپرولیفراتیو خفیف (فقط میکروآنوریسم)، رتینوپاتی غیرپرولیفراتیو متوسط، رتینوپاتی غیرپرولیفراتیو شدید و رتینوپاتی پرولیفراتیو. فواصل پیگیری بر اساس سطح درگیری تعیین می‌شود؛ به طوری که بیماران بدون رتینوپاتی هر ۱۲ تا ۲۴ ماه، با رتینوپاتی خفیف هر ۸ تا ۱۲ ماه، با رتینوپاتی متوسط هر ۴ تا ۸ ماه یکبار و بیماران با رتینوپاتی شدید، پرولیفراتیو یا ادم ماکولا باید فوراً به چشم‌پزشک ارجاع داده شوند.

در بخش عملی این کارگاه، شرکت‌کنندگان به دو گروه تقسیم شدند و با حضور در درمانگاه پژوهشکده، به صورت عملی با نحوه ویزیت جامع بیماران دیابتی، معاینه استاندارد پا و غربالگری چشمی آشنا شدند. پزشکان تحت نظارت اساتید، نحوه استفاده از مونوفیلامان ۱۰ گرمی، چنگال ارتعاشی ۱۲۸ هرتز، و همچنین تفسیر یافته‌های سونوگرافی داپلر عروق و معاینه فوندوس را تمرین کردند.